Pamiętamy …

Mijający rok jest ważny ze względu na przypadające w nim rocznice – 80. rocznica wybuchu II wojny światowej i 75.  rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego.

Dlatego warto sięgnąć po książki, które podejmują trudny i bolesny temat wydarzeń wojennych. W ostatnich latach na rynku księgarskim pojawiło się wiele książek na ten temat, pisanych i kierowanych do młodego odbiorcy. Dzieje się tak dlatego, ponieważ ważne jest, aby kolejne pokolenia nie zapomniały, co to znaczy koszmar wojny. Z drugiej strony, książki związane z tą tematyką,  szczególnie te, przeznaczone dla młodego czytelnika, stanowią swoistą naukę i zarazem przestrogę, że wojna może stać się rzeczywistością zawsze i wszędzie.

Poniżej zaprezentowanych zostało kilkanaście książek, które ukazały się w serii Wojny Dorosłych. Historie Dzieci.

Bezsenność Jutki” Doroty Cembrzyńskiej- Nogali, il. Joanny Rusinek, Wydawnictwo Literatura.

 Bohaterką książki jest siedmioletnia dziewczynka, która wraz z dziadkiem i ciotką mieszkała w łódzkim getcie. Autorka rozważnie wprowadza małego czytelnika w grozę wojennej rzeczywistości. Opowiada o braku jedzenia, zimnie, ciężkiej pracy i śmierci ludzi z rąk faszystów. Nie brak tu jednakże i optymistycznych momentów w codziennym życiu Jutki, zabaw z rówieśnikami, udomowionym gawronem, słuchania mądrych bajek opowiadanych przez dziadka oraz potajemnej przyjaźni z polską dziewczynką po drugiej stronie muru.   Całość zilustrowana jest pięknymi ołówkowymi rysunkami Joanny Rusinek.

Asiunia” Joanny Papuzińskiej, Wydaw. Literatura

 Jest to biograficzna opowieść autorki o swoim losie jako pięcioletniej Asiuni,  skazanej na wojenną tułaczkę, głód, niepewność jutra. Wojna widziana oczami małego dziecka. Na uwagę zasługują tu ilustracje Macieja Szymanowicza, niezwyczajne, metaforyczne, podkreślające literacki przekaz.

Czy wojna jest dla dziewczyn? Paweł Beręsewicz, Wydaw. Literatura

 Książka adresowana do ośmiolatków wzwyż – historia małej Eli opowiada o wydarzeniach z czasów wojny i okupacji, sięga aż po powstanie warszawskie i okres pookupacyjny. Beztroskie dzieciństwo ulega zniszczeniu, Ela szybko uczy się na czym polega konspiracja, jak odpowiedzialna i ważna jest praca sanitariuszki i co znaczy być zupełnie samą i iść tą koszmarnie trudną drogą wojenną, a przecież jest tylko małą dziewczynką. Książka oparta na faktach, z bardzo prostą i jakże sugestywną szatą graficzną.

Zaklęcie na „w” – Michał Rusinek, Wydaw. Literatura

Książka opowiada o ośmioletnim chłopcu imieniem Włodek, który zamiast rozpoczęcia szkoły musi odnaleźć się w rzeczywistości wojennej. Chłopiec nie rozumie, czym jest wojna, dorośli mówią o niej ściszonym głosem, więc na pewno jest to zaklęcie jakiegoś złego czarownika. Zaklęcie o wielkiej mocy, po którym świat przestaje być kolorowy i staje się czarno-biały. Oparta na autentycznej relacji książka, wzbogacona jest niezwykle przemawiającymi do czytelnika ilustracjami Joanny Rusinek.

Wojna liczb” – Juan Darién, przekład Filip Łobodziński, Wydaw. Tako

Książka jest bajeczną metaforą, pod którą odnajdujemy opowieść o mechanizmie wojny, przemocy i odwetu, a bohaterami są cyfry. Młody czytelnik z pewnością odnajdzie tu wyraźny wydźwięk pacyfistyczny tej opowieści. Nagrodzona za ilustracje hiszpańska książka obrazkowa autorstwa Juana Darién przyciąga znakomitymi w swojej prostocie, a jednocześnie niezwykle ekspresyjnymi ilustracjami.

Dym” – Antón Fortes, Wydaw. Tako

Bohaterem książki jest chłopiec, ilustracje zajmują więcej miejsca niż tekst, forma typowa dla literatury dziecięcej. Jednakże ta pozycja nie jest przeznaczona dla młodego czytelnika. Jest to dziecięco opowiedziana i przejmująco zobrazowana tragedia ludzka i groza faszystowskiego obozu koncentracyjnego, bez niedomówień i metafor. Jest to opowieść o Zagładzie. Obozowe życie z punktu widzenia kilkuletniego chłopca zostało zilustrowane przez Joannę Concejo w sposób dogłębnie przejmujący w swojej prostocie. Ręczny rysunek, obrazy połączone z dziecięcymi bazgrołami, jakieś zapiski na marginesie, wszystkie te elementy swoją dosłownością potęgują grozę tamtych dni.

XY” – Joanna Rudniańska, Wydaw. Muchomor

Opowieść o dwóch dziewczynkach bliźniaczkach, Hani X i Hani Y. Urodziły się kilka lat przed wojną. Z różnych powodów nie mogły zostać ze swoją biologiczną matką. Za sprawą starej wiejskiej zielarki znalazły miejsce w  dwóch różnych rodzinach. Hania X trafiła do rodziny żydowskiej, Hania Y do rodziny polskiej. Z tej historii mały czytelnik dowiaduje się o Holokauście. Autorka pisze o getcie i śmierci Żydów wprost, na zasadzie przedstawiania faktów bez wnikania w szczegóły tak, aby dziecko było w stanie zrozumieć. Ilustracje Jacka Ambrożewskiego , mroczne i oszczędne w kolorystyce, dopełniają obraz okrutnej rzeczywistości wojennej przedstawionej w książce.

Bombka babci Zilbersztajn” – Katarzyna Ryrych, Wydaw. Ezop

Książka osadzona w realiach współczesnych. Bohaterką jest tu Nina, dziewczynka, która zaprzyjaźnia się z sąsiadką, babcią Zilbersztajn. Kiedy na Gwiazdkę Nina dostaje od staruszki ręcznie malowaną bombkę, natychmiast dzieją się rzeczy niezwykłe. W starej szafie dziewczynka odnajduje przejście w inny wymiar czasowy, do innego świata, pełnego grozy i brutalności i  poznaje dramatyczne losy swojej kamienicy z okresu II wojny światowej.

 „Kotka Brygidy” – Joanna Rudniańska, Wydaw. Muchomor

Wielowątkowa i wieloproblemowa historia o II wojnie światowej widziana oczami dziecka. Nie jest to jednak książka przeznaczona dla małych czytelników. Sześcioletnia Helenka opiekuje się kotem Brygidy, która musiała przenieść się do getta. Autorka podejmuje tu problematykę pomocy Żydom podczas wojny. Głęboko poruszająca i bardzo prawdziwa historia, która swój epilog znajduje w czasach, kiedy Helenka jest już bardzo starą kobietą, niezmiennie mieszkającą na Pradze i wciąż mającą nadzieję, że odnajdzie Brygidę.

Ostatnie przedstawienie panny Esterki”- Adam Jaromir, Wydaw. Media Rodzina

Maj 1942 rok. Historia opowiada o codzienności i walce o przetrwanie dzieci żydowskich w getcie, w Domu Sierot prowadzonym przez Janusza Korczaka. Przez całą powieść przewija się temat tęsknoty i marzeń dzieci o miłości i rodzinie. Tekst odwołuje się do dokumentów archiwalnych, pamiętników, dzienników. Książka, którą trudno emocjonalnie przyjąć, wydaje się to poza możliwością ludzką.

Wojtek spod Monte Cassino”- Wiesław A. Lasocki, Wydaw. Muchomor

Przygody słynnego niedźwiedzia brunatnego Wojtka, który towarzyszył żołnierzom 22 Kompani Zaopatrywania Artylerii, 2 Korpusu Polskiego dowodzonego przez gen. Andersa. Autor, polski żołnierz, który wraz z armią Andersa walczył pod Monte Cassino, swoją opowieść oparł na autentycznych relacjach żołnierzy oddziału, w którym dzielnie walczył niedźwiedź Wojtek. Książka, chociaż miejscami przezabawna – wszak przeznaczona dla młodego odbiorcy – jednakże czytelnik doskonale zdaje sobie sprawę z grozy tamtych dni. Pierwsze wydanie książki miało miejsce w Londynie w 1968 roku. W Polsce, objęta cenzurą przez władze komunistyczne, krążyła w drugim obiegu. Oficjalne polskie wydanie było możliwe dopiero po roku 1990.

Fajna ferajna”- Monika Kowaleczko-Szumowska, Wydaw. Bis

Oto wzruszające, ale też nie pozbawione humoru wspomnienia dzieci z Powstania Warszawskiego. Ze wstępu: wszyscy bohaterowie przeżyli Powstanie. A opowiadania zostały napisane na podstawie ich relacji, rozmów, listów. Poznajemy ośmiu bohaterów, dzielnych, przebojowych, odważnych, gdzie najmłodszy Jureczek miał wtedy 9 lat, kiedy został zaprzysiężony jako żołnierz AK.

„My powstańcy, powoli odchodzimy, ale na szczęście dorastacie wy, którym chcemy opowiedzieć nasze historie”(Jerzy Grzelak- Jureczek).